Karwasze

 

Niezwykle interesującym elementem uzbrojenia ochronnego XIII-XV wiecznego wojownika na terytorium Europy Środkowej i Wschodniej są karwasze płytowe. Karwaszy używano do osłaniania przedramienia wojownika. Składały się z dwóch płytowych części, przedniej i tylnej, połączonych zawiaskami i spinanych za pomocą małych sprzączek na skórzanych paskach. Pierwsza z części, zawsze większa i łódkowato wyprofilowana, chroniła przedramię od łokcia po przegub dłoni. Druga z części chroniła wewnętrzna partię przedramienia. Sama nazwa karwasz, przyjęta w okresie nowożytnym w Polsce i na Węgrzech, wywodzi się z języków tureckich.

 

Geneza karwaszy w takiej formie nie jest w chwili obecnej dostatecznie wyjaśniona. Najstarsze okazy, datowane na V wiek n.e. znaleziono podczas badań archeologicznych cmentarzysk królewskich południowokoreańskiego państwa Silla. Być może dzięki pośrednictwu stepowych koczowników z karwaszami zapoznały się osiadłe społeczeństwa Azji Centralnej i Persji, gdzie znano je co najmniej od VIII wieku. Właśnie w Persji, jednym z najwybitniejszych ośrodków produkcji uzbrojenia ówczesnego świata, stał się karwasz, nazywany tutaj bazuband, ważnym elementem płytowych i kolczych ochron ciała wojowników. Przedstawienia karwaszy widoczne są na wielu średniowiecznych zabytkach perskiej ikonografii.

 

 

Nieliczne znaleziska karwaszy na terenie Europy Wschodniej i Środkowej pojawiają się w XIII wieku. Jan di Piano Carpini, poseł papieża Innocentego IV na dwór chana Mongołów w latach 1245-1247 zanotował, iż Tatarzy mieli ochrony rąk i nóg. Jako że znaleziska karwaszy odkryte zostały na stanowiskach zniszczonych przez tych koczowników, wydaje się wielce prawdopodobne, że to właśnie Tatarzy doprowadzili do zaistnienia tej formy uzbrojenia na interesującym nas obszarze.

Jeden karwasz odkryto podczas badań grodziska Sachnovka na Ukrainie, spalonego w 1240 roku przez wojska tatarskie. Prawdopodobnie podczas tejże kampanii najeźdźcy mongolscy zniszczyli gród w Czermnie na Lubelszczyźnie, gdzie znaleziono tylną część karwasza. Parę dobrze zachowanych karwaszy odkryto również w kamiennym grobowcu w miejscowości Verchnij Alkun na północnym Kaukazie. W skład zespołu uzbrojenia ochronnego wojownika tam pochowanego wchodziły jeszcze kolczuga i hełm. Grób datowano na początek XV stulecia, zaś pochowanego tam mężczyznę określono jako wojownika "złotoordyńskiego".

 

 

Piotr Niemir Kotowicz

 

Bibliografia:

 

Świętosławski W. - 1996- "Uzbrojenie koczowników Wielkiego Stepu w czasach ekspansji Mongołów (XII-XIV w.)", Łódź.

 

Świętosławski W. - 1997- "Archeologiczne ślady najazdów tatarskich na Europę Środkową", Łódź.

 

Zbierski A. - 1959- "Wczesnośredniowieczne materiały archeologiczne z Czermna nad Huczwą", Archeologia Polski, t. 4, z. 1, s. 105-148.